bakım ve kadın kavramlarına dair paylaşımlar…

ARAYIŞ

Ruhuma çok yakın hissedip sordum dün gece…

“nedir bu hayatta gerçekleştirmek istediğin?”


Varlığım tüm kaynaklardan gelen besleyici ateşi yutmaya hazır. Burun boşluğumdan içimi doldurduğum ve verdiğim her bir nefesim sakin ve güvende oluş dolu.. BESLEYİCİ ATEŞLER AÇIK KAPILARIMDAN İÇERİ DALIYOR BANA İLHAM VEREN ZİHNİME DOLUYORLAR. Yogayla kaslarımı yumuşatsınlar. Metta ile özüme şefkatimi geri getirsinler. İlk dünyada olduğum zamanki halime döndürsünler.


besleyici ateş ruhumun etrafını sarıyor beni özgürlük tutkusuyla tutuşturuyor. Şimdi ateşin sıcaklığından uyanan bir halim var..
acı çekmiyor ama yerinde duramıyor VARLIĞIM. sürekli “hani nerede ?” “hani nerede?” diye soruyor ateş benimle konuşuyor; “HAZIR MISIN?

KALBİMİ TUTUŞTURUYOR SICAKLIĞI, TÜM GÖĞSÜMÜN İÇİNDE BÜYÜYOR…

Nefes alırsam ferahlarım diyorum tuhaf ama yakmıyor beni zaten farkediyorum.. sadece bir alev topu yutmuş gibiyim yanmaz güçte midemde duran..

kalbin fısıltılarını zihnim tüm sinir ağlarıyla duyuyor.

“KENDİNDEN VAZGEÇMEDİN SENİNLE GURUR DUYUYORUM”

SENİ YAKAN BEN DEĞİLİM BENİM ATEŞİME İHTİYACIN YOK DİYOR TANIDIK FISILTI..

“NEFESİN ATEŞ,

BAKTIĞIN YEŞİL ORMAN ATEŞ,

SOLUKSUZ UÇUŞUNU İZLEDİĞİN MARTI ATEŞ…” DİYOR

ANLIYORUM ARTIK ATEŞ DE BENİM, NEFES DE BENİM..

BEN VARIM…

Reklamlar

Personal Knowing in Nursing-

Sağlık bakım sonuçları hastaların bakımlarına ilişkin algılarıyla yakından bağlantılıdır ve bu algılar, hasta-hemşire ilişkisinden ve hemşirenin kendiliğini terapötik kullanmasından güçlü şekilde etkilenmektedir (Carnago).

Hemşirelik uygulamalarının özünde, hemşireliğin doğası gereği kişiler arası iletişim bulunmaktadır. Bu yüzdendir ki hemşirenin terapötik iletişimi gerçekleştirebilmesi için kişisel bilme becerilerini profesyonel bakımın bir parçası haline getirmesi gerekmektedir.

Bu makale hemşirelikte bilme yolları arasında yer alan kişisel bilmenin kullanımı ve önemi ile ilgili bilgiler vermeyi amaçlamaktadır.

Kişisel bilmeyi irdelemeden önce bilgi ve bilme kavramlarının neler olduğunu aktarmakta fayda var;

Bilgi Nedir? Ve Nereden Gelir?

Bilgi (knowledge, episteme); bilen (özne, süje) ile bilinen (nesne, obje) arasında kurulan her türlü bağ kurma sürecidir.

Berragan’ın atıfta bulunduğu gibi Berlinger bilginin üç kaynaktan geldiğini söyler;

KARARLILIKLA ELDE EDİLEN BİLGİ; Daima doğru olduğu düşünüldüğü için kolaylıkla gerçekliğine inanılan bilgidir. Birisinin cereyanda oturmanın soğuk algınlığı yaptığını bildiğini söylemesi örnek verilebilir. -Eğer bu kişiye nasıl bildiği sorulursa bu böyledir der-

OTORİTE YOLUYLA ELDE EDİLEN BİLGİ; Bu kişiye cereyanda kalmanın soğuk algınlığı yaptığını nasıl bildiği sorulursa büyükannesinin öyle söylediğini söyler.

PRİORİ YOLUYLA ELDE EDİLEN BİLGİ;(DENEYİMLE TUTARLI OLMASI GEREKMEYEN, NEDENE BAĞLI OLAN BİLME YÖNTEMİDİR) Önsel bilgidir. Genellikle deney yoluyla kanıtlanamaz. Cereyanda kalmanın soğuk algınlığı yaptığını nasıl bildiğini sorarsanız sadece bir nedene dayalı olduğunu söyler (Berragan).

Bilme (Knowing): Kendini ve dünyayı algılama yoludur. Bilme, antolojik, (temel sorunu, varlığın ne olduğunu açıklayan felsefi bir disiplin) değişen bir süreçtir (McKenna).

BİLME YOLLARI ;

Bilme yolları hemşirelik bakımının bir parçasını oluşturmaktadır. Hemşirelikte bilme modelleri iyileşmeyi etkilemektedir. http://www.journalagent.com/bsbd/pdfs/BSBD-83007-REVIEW-YILDIRIM.pdf

Hemşirelik bilgisi, bilmenin tüm süreçleri kullanılarak geliştirilen bir süreçtir.  

Carper 1978’de ilk hemşirelik literatürünü inceleyerek hemşirelerin kullandıkları ve yararlandıkları bilmenin dört temel biçimini tanımlamıştır.

Empirik bilme; hemşirenin bilimsel yeterliliğini,

Etik bilme; ahlaki ve etik davranışlarını,

Kişisel bilme; bilgi ve becerisini etkin kullanabilmesini,

Estetik bilme; her hastaya karşı değişebilen sanatsal davranışlarını tanımlamaktadır (Sarpkaya).

Chinn ve Kramer bu bilme yollarına bir tane daha ekleyerek hemşirelikte bilmenin biçimlerini beş başlık altında belirtmektedir;

1. Empirik Bilme: Hemşirelikte araştırma yolu ile bilme (kanıtlar, araştırmalar ve sonuçlar kullanılır)

2. Etik Bilme: Hemşirelikte bilginin ahlaki bileşeni

3. Kişisel Bilme: Hemşirelikte kişisel bilmede farkında olma, dürüst ve kendini karşısındaki varlığa açmaya hazır oluş önemlidir.

4. Estetik Bilme: Hemşirelik sanatı kullanılır; Farkındalık, sezgi, yetenekler, benzersizlik, bütünlük kavramları üzerine çalışılır.

5. Özgür Bilme: Hemşirelikte bir Praxis.

Bilme yolları farklı amaçlara ışık tutmaktadır bunu da eleştirel sorular sorarak ortaya çıkarır.

Kişisel Bilmenin Soruları:

-Yaptığım şeyi  biliyor muyum?

-Bildiğim şeyi yapıyor  muyum?

Empirik Bilmenin Soruları:

-Bu nedir?

-Nasıl çalışır?

Etik Bilmenin Soruları:

-Bu doğru mudur?

-Bu sorumluluk mudur?

Estetik Bilmenin Soruları:

-Bu anlam nedir?

-Nasıl önemlidir? (http://www.journalagent.com/bsbd/pdfs/BSBD-83007-REVIEW-YILDIRIM.pdf)

KİŞİSEL BİLME NEDİR?

Çeşitli kuramcılar bakımı, etkileşim ve müdahalenin merkezde olduğu (King, 1968) kişiler arası bir süreç (Peplau, 1952)  olarak tanımlar.

Kişisel yolla bilme subjektif bir süreçtir.

Çünkü kişisel bilme, kendimizin farkında olmamızla ve diğerleriyle nasıl bir etkileşim içinde olduğumuzla ilgilidir.

Bizler hemşireler olarak ilaç yazmaya ya da cerrahi aletleri kullanmaya hakim değilizdir. Fakat, bizi biz yapan özelliklerimizi bireylerin/hastaların sağlığında fark yaratmak için tedavi edici olarak kullanabiliriz. Elimizden gelenin en iyisini yaparak, hastaları objeler olarak algılamayız bunun yerine bizden yardım isteyenlerle ÖZ/GERÇEK bir ilişkimiz olur (McKenna).

“YAPTIĞIM ŞEYİ BİLİYOR MUYUM ? BİLDİĞİM ŞEYİ YAPIYOR MUYUM?”

Kişisel yolla bilme bazı sorulardan köken alır bunlar; “YAPTIĞIM ŞEYİ BİLİYOR MUYUM” “BİLDİĞİM ŞEYİ YAPIYOR MUYUM?”

 Kişisel bilginin açığa çıkartılmasında BEN KİMİM?” ve “KİM OLDUĞUMU NASIL BİLİYORUM?” SORULARINA ODAKLANMIŞTIR. Kişisel bilme terapötik bir ilişkide kendini anlamanın gerçekleştiği bir yolculuktur.

Kişisel bilme, tedavi edici/terapötik ilişkide gerekli olan tutku, otantiklik ve bütünlük gibi kavramları ortaya çıkartan bir katalizör görevi görür.

Berragan kişisel bilmenin, öz farkındalık ve öznellik gibi beceriler gerektirdiği için diğer bilme yollarına kıyasla zorlu olduğunu ifade etmektedir.

Kişisel bilme; sanat, dans, müzik, diğer otantik vurgularla hemşirelik uygulamalarında ve günlük yaşamda sanat aracılığıyla geliştirilebilir (Yıldırım).

Carper kişisel bilmeyi başarılı bir sonuçtan ziyade, bir SÜREÇ olarak açıklar. Kişisel bilme, hemşirenin bir durumda kendi tepkilerini, zayıflıkları ve güçlü yönlerini anlamasına yardım eder. Kişisel yargıların o özel hasta-hemşire ilişkisinin kalitesini nasıl etkilediğini farkına varmasına izin verir (Carnago).

Kişisel bilme yolu ile hemşire, hastalık süreci hakkında ne bildiğinin ve bildiği şeyi yapıp yapmadığının farkına varabilmektedir. Hemşire bu soruların cevabına ancak kişisel yansımalar, otobiyografik öyküler, düşünceli tepkiler ve  kendiliğin teröpatik kullanılmasıyla ulaşabilmektedir (Clements).

Carper’a göre kendiliğini terapötik kullanan hemşire hastasını bir obje gibi görmeyi reddeder, onun yerine iki birey arasındaki kendiliğin otantik kişisel ilişkisini gerçekleştirmeye çalışır.

Kişisel bilme bizim uygulamalarımızın tüm alanlarında son derece önemlidir ve bu temel unsur olmadan hemşirelik uygulamalarının gelişimini tasavvur etmek zordur. Kişisel bilme hemşirelikte diğer bilme türlerini bütünleştirici rol oynar. Kişisel bilmenin kapsamında sanat yönünü kullanan hemşire estetik bilmeyi de barındırmaktadır. Etik değerleri gözettiğinden etik bilmeyi gerçekleştirmiş olmakta, bilimselliğini bakımına kattığında emprik bilme yönünü de ortaya koymaktadır.

Moch (1990) kişisel yolla bilmenin 4 özelliğini sınıflandırmıştır;

  1. Kişisel yolla bilme sadece bütünlük bağlamında izlenebilir. Bilenden ayrı bilme yoktur. (bilen ve bilme ayrılamaz)
  2. Kişisel yolla bilme bir karşılaşma sürecidir. Karşılaşmaya katılanları ve varoluşlarını da kapsayan onaylamanın olduğu, karşılıklı saygı sunan karşılaşmadır.
  3. Kişisel yolla bilme, tutku, bağlılık ve bütünlük içerir. Arzu/tutku, değerli olarak onaylanan bir şey anlamına gelir. Bağlılık, kişisel anlamlar aramaya motive eder. Bütünlük, düşünce ve eylemi birlikte otantik bir bütün olarak biraraya getirir.
  4. Kişisel yolla bilme, bağlılık veya deneyüstülük içinde bir çözüm ve değişiklik içerir. Bireyin bilinçli ya da bilinç dışı bakış açısında değişiklik meydana gelmesidir. “aha” İşte buldum deneyimini yaşaması anlamına gelir.

Unknowing (Bilmeme):

Munhall (1993) Carper’ın görüşünü yansıtır; Hastayı/başkasını bilmek, kişisel varsayımları ve genellemeleri bir kenara koymayı gerektirir. Munhall, hastayla olması gereken böyle büyük bir karşılaşmanın varoluşsal açıklığını göstermek için “bilmeme” kalıbıyla kavramsallaştırılan gerçek otantik karşılaşmanın doğasını vurgulamıştır (Munhall).

Bilmeme harikadır ama sadece bir klavuz aracına benzer. Bilmeme bir açıklık halidir. Bilmeme sanatı hemşireye, hasta olma deneyiminin gerçek anlamını anlamasına olanak tanır (Munhall).

Bilmeme tüm bilginin dinamik ve geçici olduğunu varsayar. Önyargıların, sterotiplerin, varsayımların, biasların ve cevapların da ardında soruların önemini ön plana çıkarır. Bilmeme, hasta hakkında bilindiği sanılan herşeyin bir kenara koyulması anlamına gelir.

Kendi durumundan hastanın yaşamına geçmek için MERKEZSİZLEŞMEDİR. Örneğin; acile getirilen alkolik bir hastanın bakımını gerçekleştirirken, alkolizme dair ön yargıların bir kenara bırakılarak hemşire kendi merkezinden sıyrılarak hastalığın bireye etkilerine ve bireyin merkezine geçmeyi mümkün kılar. Bilmeme hali, hemşireye, hastayı “alkolik” etiketiyle gören bir sağlık personeli değil, onu tüm yönleriyle kabul eden bir insan gibi görmeyi sağlar.

KİŞİSEL BİLGİNİN GELİŞME SÜREÇLERİ: AÇILMA VE YOĞUNLAŞMA

Tüm bilme yolları gibi kişisel bilme de yoğun çalışma gerektiren basamaklardan oluşmaktadır.

Kendiliği/Benliği temel alan açılma (opening) ve yoğunlaşma (centering) süreçleri defalarca uygulama gerektirir. Böylece benlik fark edilir, değer bulur, güvenceye alınır ve sevilir (Chinn).

Meditasyon (beden ruh zihin birlikteliğini esas alan meditatif uygulamaları içerir, yoga, sanat çalışmaları ve günce yazma (journaling) gibi uygulamalar açılma ve yoğunlaşma süreçlerine yardım eder.

Bu uygulamalar, akıl-beden-ruhu bir bütün haline getirir. İç sakinlik ve huzur içeren bir özel zaman boşluğu yaratır.

Bazen özel yoğunlaşma uygulamaları sonucu oluşan kavrayışlar, deneyimlerin diğerleriyle paylaşılmasında rol oynar. Bu uygulamalardan çıkarımlarımız sonucunda  tepkileri değiştirmeye, yeni yansımaları ve algılamaları anlamaya fırsat buluruz.

Yoğunlaşma (Centering) uygulaması sırasında özel zaman boşluğunuza döndükçe, başkalarının tepkileri sizin benliğinizin deneyimini zenginleştirir ve derinleştirir.

Açılma (Opening) ve Yoğunlaşma (Centering) pek çok çeşitli yollarla meydana gelen, birbiriyle ilişkili süreçlerdir. Bununla birlikte, açılma ve yoğunlaşma fırsatları kendini bilmeye katkıda bulunan bireysel, yalnız süreçlerdir. (Beckerman 1994).

Günlük tutma;

Günce yazma diğer uygulamalar gibi kendini bilmeyi besleyen iç benlik ile özel bir karşılaşmadır. Yazma hem bilincin hem bilinç dışılığın birlikte çalıştığı, benliğin iç deneyimleriyle meşgul olduğu bir süreçtir (Chinn).

Günlük tutma son derece basit ama bir o kadar da hemşirenin kendi farkındalığını ortaya çıkaran, kendi duygularını ifade etmesine olanak tanıyan bir yöntemdir.

   GÜNLÜK TUTMAYA DAİR İPUÇLARI;

**Yazınızda korkularınızın, düşlerinizin, kaygılarınızın ve öfkenizin kendi sansürünüz olmadan açığa çıkmasına izin verin.

**Yazma sırasında yazdığınız şeyi diğerleriyle paylaşmamalısınız. **Sonrasında yazıdan diğerleriyle paylaşmayı istediğiniz bölümleri seçerek alabilir ve gözden geçirebilirsiniz ama derin içinizden gelen hislerin, algıların ifadesinin görülmeyeceği duygusunun devam etmesi için yazının tamamı size özel kalmalıdır.

**Yazmaya özel bir amaçla başlayabileceğiniz gibi özel bir maksatınız olmayabilir. 

**Eğer günce yazmada yeniyseniz veya deneyiminiz varsa veya bilincinizi bombalayan bir durumun içindeyseniz, yazmaya ve meditasyona odaklanabilmek için özel bir niyet belirleyebilirsiniz.

Günlük yazmak problem çözme amacı taşımaz aksine iç benliğinizin bir yönünü keşfetmeyi hedefler. Sizi iç dünyanıza çekecek süreci kullanarak, her türlü imge/görüntüyü güncenize odaklanmak için kullanabilirsiniz.

Yazı için hazır olduğunuzda, sessiz ve sakince oturarak başlayın, nefesinize odaklanın, derin bir kaç nefes alın, varlığınızı hissedin, varlığınızın merkezi bir alana/boşluğa yerleşmesine izin verin. Bir mantra sesi (ohmmm veya şşşş vb) ya da bir cümleyi tekrar etmeniz (“İÇ VARLIĞIMA GÜVENİYORUM” “HAYAT YOLUMDA HUZURLUYUM” vb) , en derin isteklerinizi, umutlarınızı, arzularınızı merkezinize doğru daha yakına odaklamasına yardım edecektir.

           – Hazır olduğunuzda sayfaya iç algılamalarınızı getirmeye başlayın. Günceniz, gerçekleri ve olayları anlatmayı içerebilir fakat bu olaylar ve gerçeklerin size nasıl hissettirdiğini ve içinizde gerçekleşenleri de yazın. Ayrıca başkaları sizin yansımalarınıza/derin düşüncelerinize girerse onları merkezinizden geriye itin.

Yazım kurallarını dikkate almayın böylece hislerinizin, algılarınızın tamamiyle ifade edilmesini sağlamış olursunuz.

Karalama yapabilirsiniz, çizebilir, sayfada sözsüz imgelerin bulunmasına izin verebilirsiniz. Düşüncelerinizin ansızın, yargı veya sansür olmadan su yüzüne çıkmasına izin verin.

Ne umut ettiğinizi ve düşlediğinizi, en derin arzularınızın neler olduğunu hayal edin.

Analiz yapmak ve yargılamak için yorgun hissederseniz,sözsüz meditasyona geri dönün, nefesinize odaklanın dikkatinizi bir kez daha açık olmaya ve koşulsuz sevgi ve kim olduğunuza dair değeri hissetmeye verin.

Meditasyon ve Hemşirelik:

MEDİTASYON: Hemşireyi ana odaklayan geçmiş ya da gelecek içinde kaybolmaktan kurtaran bir yöntem olabilir.

Günce yazma ve meditasyon, diğer insanlardan ve şeylerden uzak olmayı ve yalnızlığı gerektirir.

Meditatif uygulamalar, günce yazmadan da tek başlarına kullanılabildiği gibi bu uygulamalar günce yazmanın değerli bir parçasını oluşturmaktadır.

Morgan* ve arkadaşlarının kalitatif derlemesinden çıkan sonuçlara göre  farkındalık (mindfullness training) çalışmalarının sağlık çalışanları üzerindeki etkilerini araştırdığı çalışma, kişisel iyilik halinde artma, başkalarıyla ilişkide sevgi ve şefkat duygularının öne çıktığını ve paylaşılan insanlık duygusu kavramını öne çıkarmıştır. 

Vishnevsky onkoloji hemşirelerinin kişisel gelişimleri ve bilgeliklerinin araştırıldığı çalışmada;

hemşirelerin hastalarıyla kurdukları bağ ve hasta kayıplarına ilişkin baş etme  becerileri sonucu hemşireler kişisel gelişimlerini bilgeliklerini ve yardımseverliklerini geliştiriyorlar. Hemşire için her hasta kişisel gelişiminin ilerlemesinden, kendi içinde derinleşmesine katkıda bulunmaktadır. Kişisel bilginin artması hemşirelik bilgisini de çoğaltır.

Bulgular hemşirelerin hasta ile kurulan duygusal bağlar  ve onların kaybı ile başa çıkmanın sonucu olarak kişisel gelişim, bilgelik ve yardımseverlik özelliklerini geliştirdiğini  göstermektedir.

İç deneyim, olaylar insanlar ve durumlarla ilgili  algılarınızı duyarlılaştırır ve dünyanızla ilgili olarak kim olduğunuza dair uyum ve bütünlük yeri oluşturur (Beckerman 1994).

KİŞİSEL YOLLA BİLMEYİ GERÇEKLEŞTİRME SÜREÇLERİ: TEPKİ VE YANSIMA

İnsanlar birbirlerine tepki olarak doğrulama, hayal kırıklığı hissetme, kutlama veya inkar etme gibi benliğin ifadelerini içeren mesajlar verir. Tepkiler alınır, hissedilir ve algılanır.  Yansıma süreçlerinde –meditatif uygulamalar yapılarak yoga veya bir resime odaklanmak vb-  birey yansıtır ve interaktif deneyimlerden yeniden ortaya çıkan anlamları birey geri alır. Bu günlük deneyimler sırasında oluşan tepkilere, ilişkilere ek olarak, meditasyonun sağladığı iç görüler, günce ve diğer özü/kendiliği bilme uygulamaları, dinlemeye gönüllü, güvenilir meslektaşlar ve arkadaşlarla paylaşılır.

Derw (1997),  (hemşirelerin artan kendilik farkındalıkları ve anlamlı deneyimlerini açıklamada ) yaşanan deneyimin genişlemiş, katılaşmış ve derinleşmiş anlamını başkasıyla paylaşmanın, deneyime anlamlar vermenin gelecek uygulamalara rehber olacağını söylemiştir.

Günceyi özel korumalı bir dökuman olarak saklarken, günceden geliştirilen kısa denemeler, otobiyografik hikayeler, size günce yazmanın kazandırdığı içgörüleri paylaşmanın bir yolunu sağlar. GÜNCENİZDEN PAYLAŞTIĞINIZ ŞEY, PAYLAŞMAK İSTEDİĞİNİZDEN EMİN OLDUĞUNUZ ŞEY OLMALIDIR.

Disiplinlerin içinde resmi olarak geliştirilen ve paylaşılan otobiyografik öyküler, bu öykülerde nakledilen içgörüler, meslek çalışanları arasında yansıma ve tepki için birbirlerine fırsat verir, disiplindeki bireylerin kişisel yolla bilme potansiyellerini derinleştirir ve zenginleştirir.

Yazılı hikayeler bir kişinin özünü aktarmada bir anlamda sınırlı kapasitede olmalarına rağmen, iç süreçlerle ve kişilerarası deneyimlerle kolaylıkla aktarılmayan anlamları aktarma konusunda zengindirler.

Yazılı hikayeler tepki ve yansıma için fırsatlar sunar.

SONUÇ OLARAK KİŞİSEL BİLME;

Bakımın özünde yer alır. Hemşireyi özünü kullanarak üstlendiği manevi görevi yerine getirmeye çağırır. Otomatik yapılan hemşirelik iş yükünden çok daha fazlasıdır.

Hemşirenin hastayı sadece hasta olan organdan çok daha fazlası olarak görmeyi gerektirir. HEMŞİRENİN İSE BAKIM VERDİĞİ MEVCUT HALİNDEN ÇOK DAHA FAZLASI OLMASINI GEREKTİRİR.

  • Özünü bilmeyi kendini tanımayı gerektirir ki hemşire bakıma kendi kişiselliğini getirsin,
  • Özünü yansıtsın ki hasta ile bir bütün olarak etkileşime geçme şansı bulabilsin..
  • Sonuç olarak bakımda kişisel bilmenin kullanılması, hastayı aldığı bakımdan memnun kılan, hemşireyi ise verdiği bakımdan kendi VARLIĞINA YÖNELİK anlam bulmasını sağlayan bir süreci harekete geçirir.
  • Decartes ile başlayan insan aklını yücelten ve bedeni makineden ibaret tutan batı tıbbının köken aldığı yaklaşımlar hala hemşirelik müfredatında önemli bir yer tutuyor. Battı tıbbının keskin, aklı önce çıkaran yaklaşımına karşın bugün artık zihin ve ruhun bedenden ayrı düşünülemeyeceği yapılan çalışmalarda da gösterilmektedir. Bireyin ruh beden zihin bütünlüğünü birarada tutmasının sağlık ve esenlik anlamına geldiği DSÖ tarafından da kabul edilen bir yaklaşım yani iyi olma halinin vazgeçilmez parçaları arasında yer alıyor ruh, beden ve zihin bütünliğinin sağlanması..
  • Kişisel bilme yolu, aslında sadece hemşirelere özgü bir profesyonel bakış açısı sunmuyor, genel olarak benliğini tanımak, yaşamının farkında olarak yaşamak isteyen tüm bireyler ruh zihin beden birliğini ve dirliğini sağlamayı öğrenmelidir.
  • Bu yolda bireyin zihni dinlendirmesi ve anın içinde olmayı öğrenmesi için meditasyon, yoga ve gevşeme egzersizleri gibi öğretileri yaşamına eklemlemesi elzemdir. Kişi kendini bildiği ölçüde profesyonel yaşamında karşılaşmalarından keyif alır ve öğrenir. Öğrendiği ise karşılaştığı varlıkla/bireyle kesiştiği yolun onda bıraktığı izidir. Onu geliştiren, büyüten bu izin sağlık profesyoneline kattıklarını görebilme becerisidir.
  • Hemşirelik lisans müfredatının öğrencinin kendini tanımasını tetikleyici öğretilerle zenginleştirilmesi bu bakış açısından baktığımızda oldukça önemlidir.
  • Hemşirelik müfredatında iç deneyimlerin fark edilmesini açığa çıkartılmasını ve benliğin zenginleştirilmesini sağlayacak beden zihin çalışmalarının yapılması önerilmektedir. Öğretim üyelerinin interaktif eğitimleri sırasında günlük tutma, gevşeme egzersizlerinin rutin olarak uygulatılması,  stajlarda öğrenci deneyimlerinin DUYGULARININ yazılı ve sözlü paylaşılması hemşirelik öğrencisinin hasta ile olan yolculuğuna çıkmadan kendi sürecinden geçmesi için adım atmaya cesaretlendirmek denenebilir.
  • Hizmet içi eğitimler yoluyla ya da klinik hemşirelerin de araştırma süreçlerine katılarak bakımın yükünü en fazla omuzlarında taşıyan hemşirelere bu konuda rehber  olunması bakım hizmetlerini yürüten yöneticilere tavsiye edilebilir.

Hiç bir bilme yolu birbirinden bağımsız düşünülmemelidir. Empirik bilme ya da etik bilme bakım sürecine dahil edilmeden kişisel bilmenin tek başına bütüncül ve etkili bakımı veremeyeceği de gerçektir.

Carnago, Lisa, and Merle Mast. “Using Ways of Knowing to Guide Emergency Nursing Practice.” Journal of Emergency Nursing (2015).

*Morgan, P., Simpson, J., & Smith, A. (2014). Health care workers’ experiences of mindfulness training: a qualitative review. Mindfulness, 1-15.

Sarpkaya D., Vural G. Hemşirelikte Dört Bilme Yolunun Jinekolojik Muayenede Kullanımı

Vishnevsky, T., Quinlan, M. M., Kilmer, R. P., Cann, A., & Danhauer, S. C. (2015). “The Keepers of Stories” Personal Growth and Wisdom Among Oncology Nurses. Journal of Holistic Nursing, 0898010115574196.

Chınn, P.L., Kramer, M.K., (1999) Theory and Nursing, Integrated Knowledge Development, Fifth Edition, Mosby, USA.

Munhall PL. Unknowing: Toward another pattern of knowing in nursing, Nursing Outlook. 41(3); 1993.

McKenna H., (1997) Nursing Theories and Models, Taylor & Francis Group New York, USA.

Liz Berragan Bn., Rgn, Pgce, Rnt. Nursing Practice Draws Upon Several Different Ways of Knowing. Lournal of Clinical Nursing, Cysprus, 7, pp. 209-217, (1998)

Clements P.T. Finding patterns of knowing in the work of Florence Nightingale 54:5 268-274, 2006

http://www.journalagent.com/bsbd/pdfs/BSBD-83007-REVIEW-YILDIRIM.pdf

Danielle Linden’ın The Lived Experience of Nursing as Caring yazısının bir bölümünden çevrilmiştir.

Bazıları akut problemlerine deva bulmak, bazıları da kronik sorunlarının devam eden tedavilerini almak için hastanelerin yolunu tutar ve bizlerle yolları kesişir. Hepsinin ortak noktası kendi benzersiz varoluşlarıyla kompleks ve holistik bir insan türü olarak görülmeye ihtiyaç duymalarıdır.

Hemşireler bireylerin bu yaşadıkları süreçleri kolaylaştırıcılardır ve bakım vermek için başkasının yaşamına içtenlikle dahil olma niyetiyle riskler alırlar.

Ben hemşire olarak uygulamada iyilik hali ve koruma kavramalarını önemsiyorum. Hasta karşılaşmalarımda hemşirelik çerçevemi sevecen, şefkat ve değer veren bir bakım kavramları oluşturur . Hemşire bakım verdiği bireyi beden zihin ve ruh ile bir bütün varlık olarak görmeye hazır biçimde o kapıda durduğunda, hemşirelik çağrısı/bakım talebi açılmaya başlar, ve bana kendini gösterir.

Hemşirenin bireyle/hastayla bir bütün haline getirdiği varlığı otantik bir sürece adım atar ve bu süreç başkasını gerçekten tanımak için samimi bir yanıt verme becerisini ortaya çıkarır/geliştirir. Otantik yapı, bireye konuşulmayanı dahi anlama -sezme izni verir.

Fiziksel değerlendirmeler hastalığı elbette ki ortaya çıkarır bununla birlikte ruh da bu değerlendirmeye katılmalıdır.

HASTA HEMŞİRE karşılaşmalarının ardındaki daha derin anlamları ortaya çıkarmak için yansımalar sıklıkla kullanılır.

(Bu noktada yansıma tekniği üzerine bir kaç ekstra genel bir değerlendirme eklemek istedim;)

YANSIMA (REFLECTION)

Akademik, edebi çalışmalarda bireyin kendini ifade etme becerisinden çok daha fazlasını ortaya koyması beklenir.

Yazıda, yansıma tekniği kullanılarak, yaşanan bir deneyim analiz edilir, değerlendirilir ve sorgulanır böylece bu deneyimden bireyin ne elde ettiğini, ne hissettiğini ve hangi çıkarımları kazandığını bulmasına yardım eder.

YANSIMA yazmaya başladığınızda, bir şeyin tanımını yapmak ya da bir konunun özetini çıkarmaktan daha fazlasını, o şey hakkındaki düşüncelerinizi yazarsınız.

Gördüğünüz ya da okuduğunuz şey hakkında daha derin bir bakış açısı/anlayış kazanmak isterseniz bir yansıma yazarsınız. Aslında düşündüğünüzden daha kolaydır yazacağınız konunun çerçevesi dışına çıkmadığınız sürece yazıya her şeyi yazmanız serbesttir.

İyi bir yansıma konuyla ilgili ne düşündüğünüze ve nasıl hissettiğinize dair daha derin bir anlayış getirir.

İlk önce konuyu düşünün sonra bu konu size nasıl hissettiriyor, yaşamınızda neyle ilişkili, siz olsanız ne yapardınız? Yansıma tekniği geriye bakmanızı ve daha derin bir düşünce/anlayış geliştirmenizi sağlar.

Yansımalar kendimize sormamıza izin verir;

O zaman sorarız kendimize; hemşirelik miydi bu hastaya yaptığım? Gerçek bir bakım veren oldum mu? Diğer sağlık bakım personelinden neyi farklı yaptım?

Hayatımızdaki derin olan ve derin olmayan hemşirelik durumlarına, yansıma yapmak için vakit ayırabiliriz.

Yansımalar, anda görünmeyen saklı anlamları ortaya çıkarır.

Yansıma herhangi bir hasta hemşire buluşmasında ortaya çıkan etkileşimden hemşirede kalan izlerin ortaya çıkmasına hemşirenin izin vermesi olarak tanımlanabilir. Hemşirenin kendini tanımasına yol açan çok değerli bilgiler sunar Paylaşıldığı zaman meslektaşları bu deneyimi alırsa kollektif hemşirelik bilincine katkı sunabilir..

Çok değerli olan o anda ortaya çıkan başkalarını tanımaya dair isteklilikle odaya giriyorum. Orada olduğumu ve bakım verdiğimi göstermek için bildiğim tüm araçlar (hastaya gülümseyişim, telaşssız halim, ses tonum, dokunuşum) hepsi bir hedefe hizmet ediyor; bireyin sevecenlikle yaşatılması ve bakım verilmesini desteklemeye.

Yansıma tekniği hemşireye kendiliğin gelişimi ve onaylanması için zaman tanır.

Yansıma, kendiliği ve başkalarını sevilmeye değer (as caring persons) bireyler olarak tanıma sürecidir.

Yansıma tekniğinin bir başka formu da yaşanılan hemşirelik deneyimlerini başkalarıyla paylaşmaktır.

Bakım veren, hemşirelik durumlarını vaka sunumları, şiirler veya proje yoluyla aktarımlar gibi sanatın farklı biçimleriyle meslektaşlarına aktarır. Bakım veren, (hemşire) başkalarıyla(meslektaşlarıyla, diğer bakım vericiler ile) hemşirelik durumunu/deneyimini paylaştığında, diğerini tanımak için yeni imkanlar katlanarak ortaya çıkar. Her bakım veren, katkısıyla eğitim ve deneyimlerinin zenginliğini ortaya getirir. Yeni ilhamlar açığa çıkar.

Yaşanan bir hemşirelik durumu/vakası hem medikal model üzerinden hem de bakıma dayalı teori üzerinden yazılmıştır.

Medikal Modele Dayalı Bakım;

76 yaşında abdomende kitle şikayeti ile servise başvuran bir kadın hasta. Doktora gitmekten hoşlanmadığını ve birkaç yıldır da kontrollerini ihmal ettiğini ifade ediyor. Abdomende sağ alt kadranda küçük, elle tutulur, nontender bir kitle dışında  kapsamlı öykü ve fizik muayenesinde belirgin başka bir özellik arz etmiyor. Yumurtalık kanseri şüphem Ca 125’in 625’in çok üstünde olduğunu doğrulayan istediğim kan testi sonuçlarıyla doğrulanmış oldu.

İlk ziyaretinden üç gün sonra, ondan ofise dönmesini istedim, böylece sonuçları tartışabilirdik. Yanında bir hediyeyle servise geri geldi. Ziyaretimizde onun için çok şey yaptığımı , benimle Rabbinin ona verdiği değerli bir armağanı olan sesini paylaşmak istediğini söyledi. Orada, serviste kucağımdaki laboratuar sonuçlarıyla oturmuş şarkısını dinledim. Şarkının adını hatırlamıyorum, ancak sözler  bana Rabbin onu çağırdığını korkmadığını, gitmekten korkmadığını anlatıyordu. Şarkısını bitirince laboratuar sonuçlarını konuştuk. Ona test sonuçlarının kesin tanıyı doğrulamadığını ama kanser olasılığını gösterdiğini ve bir jineko-onkolog’a gitmesi gerekitiğini söyedim Ağladı ve sarıldık.

Ailenin öncülüğünde yapılan bir ay süren invazif testlerden sonra, keşif cerrahisi ve biyopsiler yumurtalık kanseri teşhisini yaygın metastaz ile doğruladı. Hastaya total abdominal histerektomi uygulandı ve bundan kısa süre sonra da öldü.

Elbetteki böyle bir vaka sunumunda birçok şey öğrenilebilir ama hemşire ile bakım alan arasında olan bu özel karşılaşmadan ortaya çıkan esas ruhu/özü bu yukarıda anlatılanda yansımadığı söylenebilir. bu yazıyı okuyan hastasından böyle özel bir hediye alan hemşirenin onda yarattığı içsel etkinin ne olduğu merakıyla kalıyor bu yazıda.

Nursing as Caring Case Presentation

Yansıma tekniğini kullanarak hemşire burada kendi içsel dünyasındaki dönüşümü aktarmaya çalışmıştır;

Sabah ilerledikçe, hayal etmeye başladım. Bir ağaç olduğumu hayal ettim. Köklerim üzerinde durduğum temelin derinliklerinde dolaştı. Beni beslemek ve güçlendirmek için ihtiyacım olanı Dünya’dan aldım. Köklerim, altımdaki bilgi kaynağından içti.. Uzadığımı güçlendiğimi hissettim. Kollarım gerildi esnedi, güneşe uzandı, gökyüzünü buldu ve içinde, beni saran ve sakinleştiren yumuşak bir esinti. Güneşin güzelliğine hayran kaldım, ışınları üzerime döküldü ve ruhum ısındı. Bağlı hissettim. Bütün hissettim.

Güneşin aksine, ay ve yıldızlardan farklı olarak ufukta bir parıltı gördüm. Sıcaklık sağlamak için gece boyunca yorulmadan yanmış bir ateş kalıntısı… Ona doğru çekildim. Dallarımın ateşten tutuşabilme ihtimalinden korkmadan onun karnına kadar uzandım. Orada aradım… Ellerim karnında gezinirken.. Dünya’nın gökten kaydığını hissetmeye başladım. Ahenkli, birbirine bağlılığın yeniden biçimlenişini kavramak için yukarı doğru uzandım, fakat orada gökyüzünden başka tutacak hiçbir şey yoktu.

Bu hissettiğin şeyi sevebilir, bu güzelliğin tadını çıkarabilir, esintilerinde güneşlenebilir  ve onu yaşam veren oksijenini soluyabilirsin, ama bu gökyüzünü tutamaz ona sahip olamazsın.

Kollarım yorulmuştu ve yapraklarım soldu, ben de özümdeki kaynaktan kana kana içtim ve köklerim beni cesaret, sabır, güven ve alçak gönüllülükle besledi. O (hastam) elimi yakaladı ve o anda ruhuyla doldum. O artık gökyüzüne doğru yükselirken beni kuvvetlendirdi. Daha güçlü hissetmeye başladım ve onun son bir bakışını görme umuduyla gökyüzüne doğru uzandım gördüğüm onun güneşteki yansımasıydı. Işınları üzerime saçılıyordu adeta ve bu ruhumu ısıtıyordu. Bir kez daha bütün hissettim...

Okuduğunuz hikayede yansıma (reflection) kullanılarak deneyimlenen “bakım/sevecenlik merkezli hemşirelik durumunun” hemşirenin benliğinde özünde yaşadığı dönüşüm, duygulanımlar aktarılmıştır.

Bu hikaye sevecen ve değer veren bir bakım merkezli hemşirelikten köken alan hemşirelik durumunun yansımasıdır bireyde karşılaşmalar yoluyla içsel gelişim ve olgunlaşmalara neden olur.

Bu hikaye, sevecenlik ve şefkat odaklı bakımda hemşirenin benliğinde ortaya çıkan olgunlaşma ve gelişme halini, yaşadığı dönüşümün yansımasını bizimle buluşturuyor. Bu anlamlı karşılaşmaların sonunda hem hemşire, hem hasta bu iletişim halinden fayda sağlar hemşire yaşadığı duyguların ve kazandığı bakış açısının açığa çıkmasına izi vererek kendi gelişimsel sürecini desteklemiş olur.

Bizim için çok zor geçen yıpratıcı diyebileceğimiz hemşirelik yollarında ilerlerken yansıma yazıları, günlükler, paylaşım toplantıları vb.. amaçlı çalışmalar, sağlık profesyoneli olarak bizlere, kendi kişisel farkındalık yolculuğumuza derin kazanımlar sağlayabilir kendimizi tanımada bize katkı sunabilir. Sevgiyle..

Yazının orjinali için link..https://wordpress.com/block-editor/post/holistikbakimcare.wordpress.com/218

By Danielle Linden

The application of nursing as caring in my practice has been fulfilling both professionally and personally. I have been invited to share this experience.

Nursing as caring requires the nurse to use many different ways of knowing to come to know “other” in the fullness of one’s existence. Each domain contains a vast amount of knowledge. The nurse must be knowledgeable of each and artfully apply this knowledge in an effort to transcend the physical boundaries of the human body to come to know other’s complex existence. Personally, this effort is rewarded by enhancing who I am as a person.

Current Practice as an Advanced Practice Nurse

As an advanced registered nurse practitioner (ARNP) in family practice, I see patients in a primary care setting. Grounded in nursing as caring, I borrow knowledge from other disciplines, such as pathophysiology, microbiology, pharmacology, and philosophy and use this knowledge to come to know other in each moment of our visit. Some patients have immediate acute needs. Others have chronic problems that require maintenance therapy. All of them need to be recognized as holistic and complex human beings with a unique existence in this world, living in caring and growing in caring. I am a facilitator of this process and risk entering into another’s world with the intent of living caring in that nursing situation.

Nursing as Caring Case Presentation

In practice, I emphasize wellness and prevention. Nursing as caring guides the nursing situation, serving as a framework in my patient encounters. I walk in the room with the intent of coming to know other as a holistic being with a body, mind, and spirit. The call for nursing then begins to unfold and reveals itself to me. My presence with other is authentic, and there exists a genuine responsiveness to come to know other. Authentic presence allows one to know that which is not spoken. A person can speak one’s mind. A physical assessment can reveal an ailment. The spirit, however, must be attended to as well. Everything is revealed in one’s spirit. When you are in authentic presence with other, the call for nursing unfolds before you. These are the profound en- counters that never leave you.

Then there are the more frequent encounters where reflection becomes a useful tool to uncover the deeper meaning behind these chance nursing situations. Sometimes the patients’ call for nursing is physical. I recognize it and treat accordingly. Reflection allows me to answer these questions: Was I nursing? What did I do differently from another health-care provider? My answer is the perspective from which I practice. I walked into the room with the willingness to come to know other, whatever may have been revealed in that moment. It was the way I touched the patient, my tone of voice, my unhurried pace, and my smile—all the tools I use to convey to other that I am there and that I care. The goal is to enhance other as he or she lives and grows in caring.

I take time regularly to reflect upon the profound and not-so-profound nursing situations in my life. Reflection uncovers those hidden meanings that are not readily apparent in the moment. It is also a time for self- growth and validation—a process of coming to know self and others as caring persons.

Sharing with Others

Another form of reflection is the sharing of nursing situations with others. There are many different ways one can present a nursing situation, such as case presentations, poems, projects, and various other art forms.When one shares a nursing situation with others, new possibilities for knowing other unfold exponentially. Each practitioner brings the wealth of his or her education and experiences. New revelations come to life.

I share with you here a nursing situation I encountered. First, I will present it in the traditional medical model, and then I will present the same story in a nursing perspective grounded in the nursing as caring theory. Through comparison, the lived experience of both of these models will make clearer the difference between practice perspectives.

Medical Model Case Presentation

E. S. was a 76-year-old white female patient who came to the office with the complaint of a lump in her abdomen. She remarked that she did not like going to the doctor and had neglected to have any checkups in quite a few years. A comprehensive history and physical exam was unremarkable with the exception of her abdomen, which revealed a small, palpable, nontender mass in the right lower quadrant. I ordered blood tests, all of which were unremarkable with the exception of the Ca125, which was 625, well above normal parameters. My suspicion for ovarian cancer was confirmed.

Three days after our initial visit, I asked her to return to the office so we could discuss the results. She did so, and with her she brought a gift. She said I had done so much for her in our visit, she wanted to share with me a precious gift the Lord had given her—her voice.There, in the office, I sat with her labs in my lap as she serenaded me with a song. I don’t remember the name of the song, but the verse told me Jesus was calling her home and she was not afraid.

When she was done, we discussed the findings. I advised her that although the blood test was not diagnostic, the possibility of cancer did exist and she needed to see an oncological gynecologist. She cried and we hugged.

After a month of invasive testing at the family’s prompting, exploratory surgery and biopsies confirmed the diagnosis of ovarian cancer with extensive metastasis.The patient underwent a total abdominal hysterectomy and bilateral salpingo-oophorectomy with debulking, and she died shortly thereafter.

There is a lot one can learn from a case presentation such as this one, but it does not reflect the essence of what occurred between the nurse and the one nursed.The reader is left wondering what the nurse did that prompted such a special present in return.

Nursing as Caring Case Presentation

As the morning rolled along, I began to dream. I dreamed I was a tree. My roots entwined deep within the foundation upon which I stood. I took from the Earth what I needed to nourish and strengthen me. My roots drank from the spring of knowledge beneath me. I felt strong. I grew tall. My arms outstretched, reached for the sun, found the sky, and in it, a gentle breeze that surrounded and calmed me. I stood in awe of the sun’s beauty as its rays poured over me and warmed my spirit. I felt connected. I felt whole.

ea8f8b0b452b2e3ac67c7d6a4272ea89

Gebelikte bulantı ve kusma şikayetleri genellikle 4-9 Haftalarda başlayıp, 12-16 haftalar arasında devam eden bir sorundur. Gebe kadınların %40-70’i gebeliğe bağlı bulantı kusma yaşar. İnatçı bulantı ve kusmaların gebelerin %20’sinde gebeliğin üçüncü trimestırına kadar devam ettiği bildirilmektedir (6).  Gebelikte kusmanın en ağır biçimi olan hiperemezis gravidarumun (HG) gebe popülasyonunda görülme sıklığı %1.2-2 aralığındadır (6).

HG Tanımı:

Hiperemezis gravidarum gebelik boyunca devam eden inatçı bulantı ve kusmalarla karakterize olan vücut ağırlığının %5’inin kaybına yol açan, dehidratasyon, elektrolit dengesizliği, asidozis ve ketozise neden olan bir hastalıktır (7).

Geçmiş zamanlara baktığımızda bulantı ve kusmaların gebelikle ilişkisinin M.Ö. 2000 yıllardaki papirüslerde belirtildiğini görüyoruz. En erken referans örneği ise M.S 2. Yüzyıl Soranus Jinekolojisinde yer almaktadır (1).


Jane Eyre adlı ünlü kitabın yazarı Charlotte Bronte’nin 1855’te hiperemezis gravidarum nedenli ölmesine atıfta bulunan erken gebelik döneminde görülen kusmalara ilişkin belgeler 17. yüzyıl içerisinde görülmektedir (2). Dönemin tıp uzmanlarının, aç bırakma, gebeliği sonlandırma ve eşten anneye kan nakli gibi tedavi seçenekleri önerdikleri bildirilmektedir. O dönemlerde genel prognoz kötü olup, dehidratasyon ve elektrolit dengesizliğine bağlı ölümler yaygın olarak görülmekteydi (3). 18. yüzyılda gebelik bulantı kusmalarına bağlı açlık, ölüm nedeni olarak ilk kez tanımlanmıştır. 1940’lardan önce hiperemezis gravidarum sıvı elektrolit bozuklukları hakkında tedavi ve bilgi eksikliği kaynaklı önemli anne ölüm nedenleri arasında yer almaktaydı (4).

hg-love1

Bulantı ve kusma gebelerin gündelik yaşam standartları üzerinde istenmeyen ve rahatsız edici etkilere sebep olmaktadır. Gebelikte bulantı ve kusmalar, uyku sorunları, yeme-içme bozuklukları, yorgunluk, ağrı, kötü beslenme gibi sorunlara sebep olmaktadır. Bu durum gebenin sosyal yaşam faaliyetlerini azaltmasına, aile içerisinde diğer çocuklarla ve eşle olan iletişimin kötüleşmesine de sebep olmaktadır (7). Yazının devamını oku »

Güncel Aforizmalar..

Estes, günümüz kadınını bulanık bir etkinlikler yumağına dönüşmüş olarak tanımlıyor*.

Herkes için her şeyi aynı anda olmaya çalışan fiziksel açıdan zayıf! ama dirayetli bedenler, ruhlarının bu yüksek performans gösterileri altında çöktüğünü, can çekiştiğini bilseler yine aynı sorumluluk dağlarının altına girmeyi tercih ederler miydi?

YBCA_FullWall_Cropped


Sanayi devrimiyle beraber ortaya çıkan endüstri toplumlarını ayakta tutması için tasarlanmış modern çekirdek aileler kadını sözde mizacına uygun birçok yükle donattı.

Erk, ev dışı dünyada yel değirmenlerini ayakta tutmaya çalışırken (makinelerin yükselişini gerçekleştirirken belki de :))  akşam eve dönen don kişotun beslenme, barınma üreme ihtiyaçlarının sağlanması için ev içi sorumlulukları yüklenecek mükemmel bir adaydı kadındı.

Dişil enerjinin özünde barındırdığı sakinlik, içine alan kapsayıcılık, edilgen yapı modern toplumlarda itaatkar-cefakar ana –eş seviyesine indirgenmekle kalmıyor; Kadın, Estes’in “vahşi öz” olarak da adlandırdığı gerçek vahşi doğasıyla olan bağından da koparılıyordu.

Çocukluktan itibaren toplumsal cinsiyet rollerine uymaya zorlanmış, tek tipleştirilmiş ve ruhuyla bağlantısı koparılmış kadınlardan en mükemmel “doğal” doğumları yapmalarını üstelik bunu bir hastane yatağında, iki saatte bir vajinal yolla dürtülerek, bir grup izleyen göz eşliğinde mümkün kılmasını talep etmeyi en büyük hakkımız olarak görüyoruz.

21. yüzyıl, adeta fabrikalaşmanın, delicesine çalışmanın getirdiği insanların kendileriyle bağının kalmadığı, savaşlar kıtlıklarla geçen iki yüzyılın karmasını düzeltmek ister gibi geliyor. Her yerimiz yeni çağ şifalandırmaları, farkındalık eğitimleri iyi beslenme organik yeme arayışlarıyla dolu.

 Sofia’nın insan ırkının soyunu getirme üzerine yaptığı şakasını dudaklarımızda soğuk bir tebessümle izliyor, 80-100 yıl öncesinin atalık buğdayının peşine düşüp, fosil yakıtlarla, plastiklerle zehirlediğimiz topraklarımızda kendi organik çiftliklerimizi sürmenin hayalini kuruyoruz.

Daha az çalışıp daha fazla kendimizle buluşma hallerine doğru savruluyoruz. Para önemini yitirmese de madde halindeki etkisinden sıyrılıyor kağıt ya da demir konsept yerini sanal ortamın soyutluğuna bırakıyor.

Uzay çağının getirdikleri birçok anlayışı kökünden sarsarken bir tek ataerkinin var olan düzenini bozmuyor sanki ikisi birbirinden beslenirmiş gibi ataerki hala kadın bedeni üzerinde hakimiyetini güçlendiriyor.

…21.yüzyılın ilk çeyreğine koşar hızda ilerlediğimiz bu çağda Gündüz Vassaf’ın söylemiyle kendi cinsel ifade potansiyellerimizin sonsuzluğunu, cinsiyetler arası akışkanlığı savunurken, bir grup güç odağı beyaz erkeğin kadın bedeni üzerinde pişkince alabildiği doğurur-aldıramaz kararlarını ağzımız açık okuyoruz.


women-and-power

Dünya üzerinde gelir dağılımına baktığımızda erkekler yine pastanın büyük dilimini kaparken, kadın “vulnerability” (incinebilirlik) riski yüksek gruplar arasında yer almaya devam ediyor. İş gücü piyasasına kadın katılımının azlığından değil sadece serzenişim, iş dünyasında var olmaya çalışan kadınların mesleki pozisyonları, düşük ücrete yüksek çalışma saaatlerine, geçici işlere razı gösteren büyük bir grubu kadınlar oluşturduğu için ya da ailede eğitim harcamalarına hala daha az kaynak kız çocuklarına ayrıldığı için kadının mesleki geleceğinin önüne bariyerler eklendiği için bu eleştirilerim.

Seslerini duyamayacak kadar derinlere gömdükleri vahşi ruhlarını şimdi UYANDIRMA zamanı.. Dönüşen, organikleşen birçok şeyle birlikte kadınlar kendi özlerini açığa çıkarmaktan, dişil enerjlerini kabullenip, bununla patriarkanın karşısında durmaktan çekinmemelidir artık. Yeni dünya düzeninde erkeklik iktidarını besleyen kadın karakterler sadece patriarkayı güçlendirmekten, kadına (kendilerine) yüklenen baskıyı daha da arttırmaktan öte gitmedikleri bir kısır döngü içinde kalıyorlar..

Belki de dişil özelliklerimii zayıf bir nokta gibi gösterdikleri (incinebilir) olma hali iyidir, belki de  biz iki bacaklı rahimler! (M. Atwood’a selam olsun) bu yüzyılda sert çıkma taktiğini değiştirmeli, eril iktidarın sert, buyurgan söylemlerini;  içe alan, örten ve soğurtan doğamızla püskürtmeyi denemeliyiz.. Belki bu sefer tutar mı ?

*Clarissa Estes, Kurtlarla Koşan Kadınlar

*Gündüz Vassaf Cehenneme Övgü

5

 

         Yaşam süresinin artmasıyla birlikte bakımı ve tedavisi güç hastalıkların artması, bireylerin doktor gibi geleneksel otoriteleri kabul etmeye daha az eğilim göstermeleri, kendi yaşamları üzerinde daha fazla denetim ve etkinlik kurmak istemeleri tamamlayıcı ve integratif sağlık bakım uygulamalarına olan talebi de arttırmıştır(1).

Reiki kelimesi iki Japonca kelimeden oluşmaktadır. “Rei” ruh, hava, yaşam kaynağı,  yaratılışın özü anlamına gelmekte, “Ki” ise, şekle biçime sokan güç, enerji anlamına gelmektedir. Reiki, Tamamlayıcı ve İntegratif Sağlık Ulusal Merkezi’nin 5 kategoriye ayırdığı alternatif terapilerden enerji terapileri kategorisi altında yer almaktadır. Bu alt kategoriler; teröpatik dokunma, iyileştirici dokunma, Qigong, Reiki, Polarite Terapisi olarak belirtilmiştir. Amerika Tamamlayıcı ve İntegratif Sağlık Ulusal Merkezi’nin yayınladığı Strateji planında Reiki Terapisine Enerji Tıbbı başlığı altında yapılan uygulamalar arasında yer vermiştir (5,6).

Reiki, Budist bir rahip olan Dr. Mikao Usui tarafından 19. yüzyılda Japonya’da yeniden keşfedilmiş ve 20. yüzyılın başlarında da onun spiritual teknikleri kullanılmaya başlanmıştır. Reikinin temeli, bir enerji merkezinde blokaj veya tıkanıklık oluşması durumunda hastalık veya dengesizliğin meydana gelmesi esasına dayalıdır. Bu doğal şifa yönteminde enerji, elle dokunularak aktarılır (7,8).

Teknik doğru biçimde uygulandığında Reiki veren kişi sadece “kanal” görevi görür ve kendi kişisel enerjisi kaybolmadan evrensel yaşam enerjisini aktarır. Hatta kendisi de aynı zamanda enerji ile dolmaktadır. İnsandaki güç merkezleri çakralar olarak adlandırılmaktadır. Çakralar insan bedeninde bulunan yaşamsal enerjiyi tüm vücuda dağıtan enerji merkezleridir. Çakralar şu şekilde çalışır: Bedenimizdeki enerji dikey olarak hareket eder ve omurga boyunca yukarıdan aşağıya omurilikte dolaşır. Başta ve kuyruk sokumunun en ucunda söner.  Çakranın kalbi işte bu omurilikten beslenir ve daha sonra bu enerjiyi yönetimi altındaki vücudun diğer bölümlerine dağıtır. Canlıların beden, zihin ve ruhlarının uyum içinde çalışabilmeleri için çakraların da birbirleriyle uyumlu ve belli bir denge içinde olmaları gerekir. Reiki özel pozisyonlar yardımıyla çakraların dengelenmesini sağlar (10).

The Chakra system for yoga, meditation, ayurveda - banner / background

  1. Kök çakra; Enerji sisteminin merkezi, tüm psikoloijk ve fizyolojik beden, bağışıklık sistemini kontrol eder,
  2. Karın altı çakrası; cinsel organları kontrol eder,
  3. Mide çakrası (solar pleksus);Sindirim sisteminin tüm fonksiyonlarını kontrol eder,
  4. Kalp çakrası; Kan dolaşım sistemini kontrol eder,
  5. Boğaz çakrası; Solunum sistemi ve beş duyuyu kontrol eder,
  6. Alın çakrası; Sezgisel güçleri kontrol eder,
  7. Tepe çakrası; Vücudun tüm fonksiyonlarını kontrol eder (10,11).

 

Reiki Şifa Gücü Nasıl Elde Edilir?




Reiki şifa yeteneği genellikle bir Reiki üstadı vasıtasıyla aktarılabilir. Kişi açık bir yüreğe sahip olmalı, Reiki’yi “alma” arzusunu beslemeli ve Reiki’yi kullanacağına dair kendi kendine söz vermelidir (11).

1510430914

Hazırlık ve Birinci Derece İnisiyasyonu (Uyumlanma)

hands_light-680x380

Birinci derece reiki eğitimi genellikle iki günlük bir seminerde üçer saatlik dört bölümde öğrenilebilir. Burada yapılan iş beden, zihin ve ruhsal seviyelerde bir tür temizlik ve titreşim frekansının yükseltilmesidir. Birinci seviye Reiki Terapisi; fiziki vücudun enerji seviyesini artırmayı amaçlar. Bu ilk seviye eğitim; reikinin tanımı, tarihçesi, etik kuralları, tedavide kullanılan el pozisyonlarını kapsar. İlk inisiyasyondan sonra kişi enerjinin akışını hissetmeye başlar (11,12).

İkinci Derece İnisiyasyonu (Uyumlanma)

Bu seviyeyi alan katılımcılar daha yüksek seviyelerde reiki enerjisiyle uyum sağlamasını sağlar. İkinci derece Oku Den ya da “derin bilgi” olarak adlandırılır ve psişik açılmayı da beraberinde getirir. Kişinin sezgi ve şifa yeteneğini geliştirmektedir. Birey sembollerle zamana ya da mekana bağlı kalmadan uzaktan tedaviyle birlikte mental şifa vermeyi öğrenir. Bu düzeyde uygulama yapan kişilerin şifa yetenekleri gelişir. İkinci derece Reiki daha çok fiziksel bedenin sağlıklı kalmasını sağlayan bedenin uyumu üzerinde çalışır (11).

World-Peace

Üçüncü Derece Reiki Eğitimi (Üstatlık Eğitimi)

Bu eğitimde önce kişiye daha üst enerjilere açılmak ve daha yüksek enerjilere kanalize olmayı sağlamak için üstatlık sembolü öğretilir. Reiki üstadı olmak çok uzun çalışmalar gerektirir. Freedom-KarmaKendilerini bu yola adamış ve uzunca bir süre önce birinci ve ikinci dereceyi elde edip uygulamış olan bireyler, Reiki üstadı olma yolunu sezgisel olarak algılamaktadır. Bir Reiki Terapisi seansı genellikle bir-bir buçuk saat sürmektedir, başka bir deyişle enerji akışına göre her pozisyonda üç ila beş dakika kalınmaktadır. Özel problem veya ağrı bölgeleri 10 ila 20 dakika veya daha fazla ekstra olarak tedavi edilebilmektedir. Akut durumlarda birkaç saat, başka bir deyişle günde birkaç kez tedavi yapılabilmektedir (11,12).

REİKİ TERAPİSİNİN YARARLARI

Literatüre baktığımızda Reiki Terapisinin daha çok psikolojik etkilere yönelik çalışmaları oluşturduğunu görmekteyiz. Reiki’nin terapötik etkilerine yönelik yapılan sistemik bir çalışmanın sonuçlarına göre;  12 çalışmanın üçü, Reiki’yi fizyolojik semptomların iyileşmesine yönelik kullanırken (strok iyileşmesi, nöbet hızı, kalp hızı vb) dokuz çalışma ise Reiki terapisinin depresyon ve anksiyete üzerine etkisini araştırmıştır (13).

Reiki enerji çakralarına ve biyo-psikospiritual iyileştirmeye odaklı çalışmaktadır. Reikinin etkilerinin tipik olarak masajın etkilerine (gevşeme, rahatlama, huzur ve enerjik hissetme gibi) benzediği ileri sürülmektedir. Sağlık bakımında Reikinin kullanımına yönelik yapılan sistemik derlemeye göre Reiki; cerrahi, nöroloji, kronik hastalıklar, strok rehabilitasyonu, kanser bakımı, kanser ağrısı ve ruh sağlığı alanlarda kullanılmıştır (14).

Literatüre baktığımızda Reiki Terapisinin daha çok psikolojik etkilere yönelik çalışmaları oluşturduğunu görmekteyiz. Reiki’nin terapötik etkilerine yönelik yapılan sistemik bir çalışmanın sonuçlarına göre;  12 çalışmanın üçü, Reiki’yi fizyolojik semptomların iyileşmesine yönelik kullanırken (strok iyileşmesi, nöbet hızı, kalp hızı vb) dokuz çalışma ise Reiki terapisinin depresyon ve anksiyete üzerine etkisini araştırmıştır (15).

Baldwin ve arkadaşları üç deney faresine Reiki uygulayarak kalp atım hızlarının değişimini kontrol etmiştirler. Sekiz gün boyunca her gün farelere 15 dakika boyunca beyaz gürültü verilerek nabızları arttırılmıştır son beş gün gürültüden önce ve gürültü sırasında Reiki verilmiştir. Deney aynı hayvanlar üzerinde sahte Reiki verilerek de uygulanmıştır. Başlangıç değerleriyle karşılaştırıldığında Reiki Terapisi uygulanan grupta anlamlı şekilde kalp hızında düşme gözlendiği bildirilmiştir (16).

Wardell ve Engebretson, tekrarlı ölçümlü, tek grup tasarımlı araştırmasına göre; Reiki terapisi sonrası sistolik kan basıncında azalma, tükürükteki Ig A salgısında artma ve durumluk anksiyete seviyelerinde anlamlı azalma bildirilmektedir (5). Çalışmalar hipertansiyonun tamamlayıcı tedavi tekniği olarak Reiki uygulamasının etkili olduğunu  bildirmektedir.

KADIN SAĞLIĞINDA REİKİ TERAPİSİNİN YERİ;

womenYaşam dönemlerini dikkate aldığımızda kadınların en fazla sağlık sorunu yaşadığı konular arasında; cinsel sağlık, gebelik, meme sağlığı, menstrual problemler, menapoz, jinekolojik kanserler ve osteoporoz yer almaktadır.

Kanser ve Reiki Terapisi;

Kendall ve Lovett’in çalışmasına göre Reiki terapisi alan onkoloji hastalarının algıladıkları ağrı ve stres seviyelerinde azalma görülürken, mutluluk duygularında artma olduğu bildirilmiştir (20).

Meme kanserli radyoterapi uygulanan kadınlarda kullandıkları TAT yöntemlerini inceleyen prospektif bir çalışmaya gore; kadınların kullandıkları TAT aktiviteleri (masaj, iyileştirici dokunma, reflek     soloji vb) arasında gruplandırılan Reikinin uygulanma oranı (%15.5) olarak bildirilmiştir (21).

Klimakterik Dönem ve Reiki Terapisi;

Wechseljahre-ganz-entspannt-520x245Reiki terapisinin menapoza bağlı uykusuzluk, depresyon, migren atakları, sıcak basmaları ve kramplar gibi semptomatik şikayetleri azalttığı bildirilmektedir (22).

Nedrow ve ark.’nın menapozda kullanılan TAT yöntemlerini inceleyen çalışmaların sistematik derleme sonucuna göre; Reikinin de olduğu enerji terapileri de dahil, her tür TAT yönteminin etkinliği konusunda kesin bir kanıt sağlamada bulgular yetersiz bulunmuştur (23). Menapoz- reiki ve masaj – solar pleksusa, sakral pleksusa kök çakraya uygulanana reiki menapozal belirtileri rahatlatmaktadır (17).

Premenstrual Sendrom ve Reiki Terapisi;

Reikinin bilinen en yaygın etkilerinden birisi de gevşetmesi veya stresi azaltma olarak bildirilmiştir.  Premenstrual dönemde sinirlilik, gerginlik gibi sorunlar yaşayan kadınlarda Reiki Terapisi günlük aktivitelerine yoğunlaşmasını sağlayacak, verimliliğini düşürmesine fırsat vermeyecektir.

71489468 - cute cartoon woman feel uncomfortable with menstruation

 

Manşet girinhttps://www.artofliving.org/us-en/try-today-these-7-yoga-poses-for-healthy-painless-periods

 

Cerrahi Sonrası Reiki Terapisi;

Sezaryen sonrası kullanılan ağrı kesiciler anne sütüne geçtiği için yenidoğanın hayatını riske atacağı bu yüzden ağrıyı azaltmada rahatlığı arttırmada Reiki Terapisi öne çıkarılmaktadır (21).

Vandervaart’ın çalışmasında sezaryen ameliyatı yapılan kadınlara uygulanan reikini iyileşme süreçlerinde, ağrı kesici isteme oranlarında anlamlı düşme gözlenmezken, reiki uygulanan grupta kalp hızında ve kan basıncında anlamlı düşme bildirilmiştir (25).closeup-womans-belly-scar-cesarean-260nw-1158162505

Vandervaart’ın çalışmasında sezaryen ameliyatı yapılan kadınlara uygulanan reikini iyileşme süreçlerine, ağrı kesici isteme oranlarında anlamlı düşme gözlenmezken, reiki uygulanan grupta kalp hızında ve kan basıncında anlamlı düşme bildirilmiştir (25).

Vitale ve Oconnor çalışmasında abdominal histerektomi sonrası kadınlarda durumluk anksiyete seviyesi ve ağrı ifadelerini karşılaştırmıştır. Kontrol grubu geleneksel hemşirelik bakımını alırken, deney grubu geleneksel hemşirelik bakımının yanından 30 dakika boyunca Reiki Terapisi de almıştır. Deney grubundaki hastalar Reiki terapisini ameliyat öncesi 24, 48 ve 72. Saatlerde almıştır. Sonuçlara göre; deney grubunun ameliyat sonrası ağrısı daha az olmakta ve daha az ağrı kesici talep etmektedirler. İki grubunda anestezi protokolü aynı olmasına rağmen kontrol grubunun ameliyatı daha uzun sürmüştür. Taburculukta deney grubunda anksiyete seviyesi daha az bulunmuştur (p=0.005) (26).


Sezaryen ameliyatı sonrası vücudun belirli 10 bölgesine toplam 30 dakika boyunca uygulanan Reiki terapisi, kontrol gurubundaki hastalarla kıyaslandığında ağrı, anksiyete, solunum hızı değerlerinde ve analjezi ihtiyacında azama ile sonuçlanmıştır.


Cassidy ve ark’nın kadınlarda ameliyat öncesi anksiyete üzerine Reiki Terapisinin etkisini belirlemek amacıyla yaptıkları çalışmaya göre; Müzik ile birlikte Reiki uygulanan grup, sadece müzik dinletilen gruba gore sistolik kan basıncı, kalp hızı ve anksiyete puanları anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (27).

İnfertilite Ve Reiki Terapisi;

  Literatürde iyileştirici dokunma yöntemi kullanılarak gebelikle sonuçlanan bir olgu sunumuna rastlanmıştır (28,29).

  • Vitale ve Oconnor çalışmasında abdominal histerektomi sonrası kadınlarda durumluk anksiyete seviyesi ve ağrı ifadelerini karşılaştırmıştır.

    Kontrol grubu geleneksel hemşirelik bakımını alırken, deney grubu geleneksel hemşirelik bakımının yanından 30 dakika boyunca Reiki Terapisi de almıştır.


    Deney grubundaki hastalar Reiki terapisini ameliyat öncesi 24, 48 ve 72. Saatlerde almıştır.

Sonuçlara göre; deney grubunun ameliyat sonrası ağrısı daha az olmakta ve daha az ağrı kesici talep etmektedirler. İki grubunda anestezi protokolü aynı olmasına rağmen kontrol grubunun ameliyatı daha uzun sürmüştür. Taburculukta deney grubunda anksiyete seviyesi daha az bulunmuştur (p=0.005) (26).

  • Sezaryen ameliyatı sonrası vücudun belirli 10 bölgesine toplam 30 dakika boyunca uygulanan Reiki terapisi, kontrol grubundaki hastalarla kıyaslandığında ağrı, anksiyete, solunum hızı değerlerinde ve analjezi ihtiyacında azalma ile sonuçlanmıştır.
  • Cassidy ve ark’nın kadınlarda ameliyat öncesi anksiyete üzerine Reiki Terapisinin etkisini belirlemek amacıyla yaptıkları çalışmaya göre; Müzik ile birlikte Reiki uygulanan grup, sadece müzik dinletilen gruba gore sistolik kan basıncı, kalp hızı ve anksiyete puanları anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (27).

Hemşirelik Uygulamalarında Reiki Terapisinin Yeri;

uk-reiki-federation_urgently-looking-for_news-image

Rogers Üniter İnsan Kuramı ve Enerji;

Martha E. Rogers

Hemşire kuramcı Rogers, insanı psikolojik, fizyolojik ve sosyal bir sistem ya da sistemin parçaları olarak ele almaktan çok, onu çevresi ile etkileşim içinde olan bir “enerji alanı” olarak kabul eder. Rogers’a göre enerji alanları açıktır ve birbirlerini etkilerler. Rogers’a göre hemşirenin rolü, insanın enerji alanının bütünlüğünü ve çevresi ile olan uyumunu güçlendirmek için onunla çevresi arasında var olan senfonik etkileşimi devam ettirmektir. Hemşire gerektiğinde bireyin enerji alanını yeniden düzenlemelidir. Ancak bu düzenlemeyi yaparken bireyin bütününe odaklanmalıdır.socf182

Reiki Terapisi ve hemşirelik uygulamalarının özünün ne kadar bütünleştiğini iç içe geçtiği görülmektedir. Şifa verme yeteneğine sahip hemşire, Rogers’in bahsettiği enerji alanlarını düzenleyerek bütüncül bir yaklaşım sergilediği gibi aynı zamanda eski bir şifa felsefesini de profesyonelliğine katmış olacaktır.7e8aee0b-5221-472a-bdea-83a8c6bbd590

Çalışmalar ülkemizde Reiki Terapisinin, diğer TAT yöntemlerine oranla  daha az bilindiğini ve uygulamada daha az sıklıkta kullanıldığını göstermektedir. Hemşireler enerji terapilerinin biyomedikal modele entegre edilmesine yön vermek için harika bir konumda bulunmaktadır (31). Bu terapilerin değerini doğrulamak için araştırmalar yürütmekle sorumludurlar. Hemşirelik uygulamaları ve tamamlayıcı yöntemler arasında teorik bir ahenk bulunmaktadır. Bu ahenk batının yaygın olarak kullanılan bakım modeli ile doğunun iyileştirici felsefesi arasındaki farklılıkları bulmasında hemşirelere yardım edecektir (32).


Florance Nightingale ruh ve bedeni birbirinden ayrılmaz olarak görmüştür. Bedende oluşan bozulma vücudun etrafını çevreleyen enerji alanlarında da bozulma meydana getirmektedir. Hemşireler ilk olarak fiziksel bedenin bakımına odaklanıyor olabilirler ama tamamlayıcı terapileri kullanarak ruhun da ihtiyaçlarını karşılamada benzersiz bir pozisyona sahip olduklarını unutmamalıdırlar (32,33).

Reiki  gibi enerji terapileri hem hastaya hem uygulayıcıya artan bir spiritüel farkındalık duygusu sağlamaktadır (33).Böylece kişisel farkındalığı artan, ruhsal gelişimi tamamlamış profesyonel meslek üyelerinin hem kendilerine hem hastalara daha da yararlı olacakları unutulmamalıdır.

Reiki çalışmalarının çok az bir kısmı tamamlanmıştır ve bu çalışmaların çoğunluğu küçük örneklemler içermektedir.  Farklı çalışmaların farklı sağlık durumlarını incelemesi sonuçların karşılaştırılmasını zorlaştırmaktadır. Çalışmaların çok az bir kısmı Reiki’yi sahte Reiki grubu ya da tedavi almayan gruplar ile karşılaştırmaktadır. Yapılacak çalışmaların üç kollu tasarım halinde Sahte Reiki, Reiki Grubu ve Kontrol Grubu olarak planlanması önerilmektedir. Krosover çalışmaların yapılması halinde kontrol grubundaki katılımcıların da müdahale alacaklarını bilerek çalışma için kanıt değeri yüksek sonuçlar elde edileceği söylenebilir. Müdahalenin uzunluğunun ve el pozisyonlarının şeklinin gösterildiği standart bir protokolün oluşturulması esastır. Aynı tedavi protokolünün kullanılmadığı deneklerin çalışmalarda karşılaştırılması zordur. Birinci derece Reiki Terapisinin katılımcılara öğretilmesinin çalışma sonuçlarında anlamlı değişiklikler olacağı düşünülmektedir. Böylece katılımcılar Reiki Terapisini kendi kendilerine daha sıkı uygulayabilme fırsatı bulacaktır. Reiki Terapisi konvansiyonel bakımın yerine kullanılmamalı ya da bir sağlık profesyoneline görünmeyi ertelememelidir.

KAYNAKLAR

  1. Goldner, M, “The dynamic interplay between Western medicine and the complementary and alternative medicine movement: how activists perceive a range of responses from physicians and hospitals.”Sociology of health & illness 6 (2004): 710-736.
  2. http://nccam.nih.gov/health/reiki/introduction.htm Erişim Tarihi:30.12.2014
  3. Barnes P, M., Bloom B, Nahin R, “CDC national health statistics report# 12.”Complementary and alternative medicine use among adults and children: United States 2008 (2007).
  4. Gemalmaz A, Ağrıda Kullanılan Tamamlayıcı ve Alternatif Tedaviler. Turkiye Klinikleri Journal of Family Medicine Special Topics2014;5:55-61.
  5. Wardell D, W Engebretson J, Biological correlates of Reiki Touchsm healing.Journal of advanced nursing 2001; 33:4 439-445.
  6. http://nccam.nih.gov/sites/nccam.nih.gov/files/about/plans/2005/strategicplan.pdf Erişim Tarihi:30.12.2014
  7. Sağkal T, Eşer İ, Uyar M, Reiki Dokunma Terapisinin Ağrı ve Anksiyete Üzerine Etkisi. Spatula DD 2013; 3(4): 141-146.
  8. Erdoğan Z, Çınar S, Reiki: Eski Bir İyileștirme Sanatı–Modern Hemșirelik Uygulaması. Kafkas J Med Science 2011; 1;2: 86-91
  9. Araz A, Harlak H, Meşe G, Sağlık davranışları ve alternatif tedavi kullanımı. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni 2007;6(2):112-122.
  10. http://www.reikilink.com/cakralar.htm Erişim Tarihi:30.12.2014
  11. Müller Bş Günther H, Reiki Uygulamalı Şifa Teknikleri, Remzi Kitabevi, İstanbul 2012
  12. Yalçın H, Işık A, Çocuk Eğitiminde Reiki Yöntemi, Electronic Turkish Studies 2013; 8(6): 769-778
  13. Salles L F, Vanucci L S, Salles A., Silva, M. J. P. D The Effect Of Reiki On Blood Hypertension. Acta Paulista de Enfermagem2014;27(5): 479-484.
  14. Herron-Marx S, et al. “A systematic review of the use of Reiki in health care.” Alternative & Complementary Therapies 2008;14(1);37-42.
  15. VanderVaart S, et al. A systematic review of the therapeutic effects of Reiki.The Journal of Alternative and Complementary Medicine 2009;15(11); 1157-1169.
  16. Baldwin A. L, Wagers, C, & Schwartz, G. E. Reiki İmproves Heart Rate Homeostasis İn Laboratory Rats. The Journal of Alternative and Complementary Medicine 2008; 14(4):417-422.
  17. http://www.healinghandsinuk.com/reikiforwomen.htm Erişim Tarihi:30.12.2014
  18. Goldner M, Complementary and Alternative Medicine Usage among Men and Women. The Wiley Blackwell Encyclopedia of Health, Illness, Behavior, and Society 2014; 290–293
  19. Fleisher Kimberly A, et al. “Integrative Reiki for Cancer Patients A Program Evaluation.”Integrative cancer therapies1 (2014): 62-67.
  20. Kendall M, Lovett E, “Reiki Improves Health of Oncology Patients: In and Out of the Hospital.”The Journal of Alternative and Complementary Medicine5 (2014): A75-A75.
  21. Moran M. S, Ma, S., Jagsi, R., Yang, T. I. J., Higgins, S. A., Weidhaas, J. B., & Rockwell, S. A Prospective, Multicenter Study Of Complementary/Alternative Medicine (CAM) Utilization During Definitive Radiation For Breast Cancer. International Journal of Radiation Oncology Biology Physics 2013; 85(1); 40-46.
  22. http://www.epigee.org/reiki.html Erişim Tarihi:30.12.2014
  23. Nedrow A, et al. “Complementary and alternative therapies for the management of menopause-related symptoms: a systematic evidence review.”Archives of internal medicine14 (2006): 1453-1465.
  24. Domoney C. L, A. Vashisht, and J. W. W. Studd. Premenstrual syndrome and the use of alternative therapies.Annals of the New York Academy of Sciences 2003; 997(1):330-340
  25. Vandervaart S, et al. The Effect Of Distant Reiki On Pain İn Women After Elective Caesarean Section: A Double-Blinded Randomised Controlled Trial.BMJ Open 2011;1(1):E000021-E000021.
  26. Vitale AT, O’Connor PC. The Effect Of Reiki On Pain And Anxiety in Women With Abdominal Hysterectomies: A Quasi-Experimental Pilot Study. Holist Nurs Pract 2006;20:263-272.
  27. Cassidy N, et al. The Effect of Reiki on Women’s Preoperative Anxiety in an Ambulatory Surgery Center.Journal of PeriAnesthesia Nursing 2010;25(3): 196.
  28. Clark N A, et al. A systematic review of the evidence for complementary and alternative medicine in infertility. International Journal of Gynecology & Obstetrics 2013;122(3): 202-206.
  29. Kissinger J, Kaczmarek L, Healing touch and fertility: A case report. The Journal of Perinatal Education 2006; 15(2):13-20
  30. Pektekin Ç, Hemşirelik Felsefesi, Kuramlar-Bakım Modelleri ve Politik Yaklaşımlar, İstanbul Tıp Kitabevi, 2013;sf 128
  31. Khorshid L, Yapucu Ü, Tamamlayıcı Tedavilerde Hemşirelerin Rolü. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005; 8(2):24-30.
  32. Robin T, “Reiki therapy: a nursing intervention for critical care.”Critical care nursing quarterly3 (2011): 213-217.
  33. Watson N G, Reconnecting To Nursing Through Reiki.Creative nursing2010;16(4): 171-176.
  34. Thrane S, Susan M. Cohen, “Effect of Reiki therapy on pain and anxiety in adults: an in-depth literature review of randomized trials with effect size calculations.”Pain Management Nursing4 (2014): 897-908.